Σε ένα από τα προηγούμενα άρθρα είχαμε κάνει μια εισαγωγή στα διάφορα είδη ανθρώπινης μνήμης αλλά και στο φαινόμενο δημιουργίας ψεύτικων μνημών, τις λεγόμενες ψευδομνήμες. Είχαμε εξηγήσει πόσο εύκολο είναι -κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες- να αλλάξουμε την μακρόχρονη μνήμη κάποιου ή να δημιουργήσουμε νέες μνήμες εκ του μηδενός. Αυτό στο οποίο δεν έχουμε αναφερθεί ως τώρα είναι οι μνημονικές διαταραχές. Με τον όρο αυτό εννοούμε τις ψυχικές διαταραχές κατά τις οποίες ο ασθενής έχει προβλήματα ανάκλισης απομνημονευμένων στοιχείων ή γενικότερης διαχείρισης της μνήμης του. Η πιο γνωστή διαταραχή είναι η …

Ένα από τα σήματα κατατεθέντα του κλάδου της ψυχολογίας είναι η πρακτική του υπνωτισμού τον οποίο μάλιστα λέγεται πως πρωτοχρησιμοποίησε ο πατέρας της ψυχανάλυσης, S. Freud. Οι περισσότεροι έχουμε δει κάποια ταινία που να δείχνει κάποιον υπνωτισμό ή ακόμη έχουμε παρακολουθήσει ζωντανά (ή μέσω της τηλεόρασης) κάποιον “μάγο” να υπνωτίζει άτομα από το κοινό του, συχνά με την χρήση ενός ρολογιού τσέπης ή απλά κοιτώντας τα στα μάτια, κάνοντάς τα πειθήνια όργανά του. Σίγουρα η ικανότητα κάποιου να ελέγχει τη σκέψη σχεδόν οποιουδήποτε θελήσει ακούγεται δελεαστική και εξάπτει τη φαντασία …

Σε ένα από τα προηγούμενα άρθρα μου είχα αναφερθεί στις υπεραπλουστεύσεις ή/και στις λάθος μεταφορές επιστημονικών ειδήσεων από τα ΜΜΕ, κάτι το οποίο θεωρώ ότι οφείλεται στην άγνοια από πλευράς των μεταφραστών-δημοσιογράφων ορισμένων βασικών εννοιών σχετικών με την είδηση που μεταφράζουν. Τότε είχα πει πως αυτή η λανθασμένη μεταφορά ειδήσεων μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στις αντιλήψεις που σχηματίζει ο καθημερινός πολίτης που, όπως είναι φυσικό, δεν έχει τις απαραίτητες γνώσεις για να ελέγξει αν αυτό που του μεταφέρουν τα ΜΜΕ ευσταθεί ή αν πρόκειται για δημοσιογραφικές υπερβολές.
Ένα παρόμοιο και …

Συνεχίζοντας στο θέμα της θρησκείας στο οποίο αναφέρθηκα στο προηγούμενο post και τιμής ένεκεν της χρονιάς του Δαρβίνου, αποφάσισα να αναδημοσιεύσω μια ομιλία του Δρ. Steven Pinker σχετικά με την εξελικτική ψυχολογία της θρησκείας. Το κείμενο μεταφράστηκε και αναδημοσιεύεται μετά από γραπτή άδεια του Δρ. Pinker, οπότε για το συγκεκριμένο κείμενο δεν ισχύουν οι συνήθεις κανόνες copyright του Ψυχολογείν. Οι υπότιτλοι των διάφορων ενοτήτων προστέθηκαν εκ των υστέρων για να διευκολύνουν την ανάγνωση. Ελπίζω πως θα το βρείτε ενδιαφέρον.

Του Δρ. Steven Pinker*
Η ομιλία δόθηκε στην ετήσια συνάντηση του Ιδρύματος Ελευθερίας …

Καλή χρονιά σε όλους και όλες! Επιστροφή μετά από απουσία περίπου 20 ημερών και ο Ιανουάριος μας βρίσκει εν μέσω πυρετώδους προετοιμασίας για κάτι αρκετά μεγάλο που ετοιμάζεται σε σχέση με αυτό το blog (και όχι μόνο). Μιας και αυτή είναι η πρώτη εγγραφή στο Ψυχολογείν για το 2009, ήθελα να ξεκινήσουμε με κάτι πιο ανάλαφρο σε σχέση με τις συνηθισμένες εγγραφές στις οποίες μιλάμε για ψυχολογικά/ψυχιατρικά σύνδρομα και κοινωνικά φαινόμενα. Έτσι αποφάσισα να παρουσιάσω μια σειρά από ενδιαφέροντα μικρά πειράματα που μπορούν να γίνουν από τον καθένα μας, μιας …

Τις τελευταίες ημέρες τα μεγάλα ειδησεογραφικά sites όλου του κόσμου (και ανάμεσά τους φυσικά και τα ελληνικα) ενημέρωσαν το κοινό τους για τα αποτελέσματα μιας έρευνας λειτουργικής απεικόνισης εγκεφάλου, όπου επιστήμονες κατάφεραν να “διαβάσουν” την ενεργοποίηση των νευρώνων στον ινιακό λοβο και βάσει αυτού να μπορέσουν να αναπαράγουν το αρχικό οπτικό ερέθισμα το οποίο δημιούργησε τη συγκεκριμένη ενεργοποίηση. Βεβαίως τα ενημερωτικά sites και τα τηλεοπτικά κανάλια (βλ. δελτίο ειδήσεων ΣΚΑΙ) παρουσίασαν αυτή την είδηση με την κατάλληλη γαρνιτούρα, αφήνοντας να εννοηθεί πως οι επιστήμονες είναι πλέον σε θέση να προβάλλουν …

Οι εγκεφαλικές δομές των περισσότερων ζωντανών οργανισμών -φυσικά και του ανθρώπου- μετά την πάροδο εκατομυρίων ετών βιολογικής εξέλιξης έχουν αναπτυχθεί έτσι ώστε οι οργανισμοί να μπορούν να επιβιώνουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο στο πλουραλιστικό περιβάλλον που καλούνται να ζήσουν. Οι περισσότεροι οργανισμοί έχουν τις βασικές αισθήσεις: όσφρηση, ακοή, όραση, αφή και γεύση. Φυσικά υπάρχουν και οργανισμοί που δεν έχουν κάποια ή πολλές από τις βασικές αισθήσεις, μιας και εξελικτικά δεν τους ήταν χρήσιμες για την επιβίωσή τους.
Όπως και να έχει, θεωρούμε δεδομένο τον τρόπο με τον οποίο ακούμε, μυρίζουμε, …

Μία από τις πιο σημαντικές αισθήσεις μας -ίσως η πιο σημαντική- είναι η όραση. Όπως για τους περισσότερους οργανισμούς που ζουν σε ανοιχτό περιβάλλον, έτσι και για τον άνθρωπο είναι απαραίτητο να λαμβάνει οπτικά μηνύματα αλλά, να κατανοεί πως κινείται στον χώρο, αλλά και πως κινούνται τα αντικείμενα του περιβάλλοντος σε σχέση με αυτόν. Ο ινιακός λοβός είναι η περιοχή του εγκεφάλου που καθιστά δυνατή τη λειτουργία της όρασης. Ο ινιακός λοβός μπορεί να καταλαμβάνει μόλις το 12% της συνολικής επιφάνειας του φλοιού του ανθρώπινου εγκεφάλου, αλλά οι δυνατότητές …

Είμαι πολύ ικανοποιημένος από τις ανακαλύψεις βίντεο των τελευταίων ημερών. Πρέπει να σας πω πως προσωπικά απολαμβάνω περισσότερο τα μεγάλα ντοκιμαντέρ ή τις διαλέξεις όπου κάποιος θα εξηγήσει μια διαταραχή ή θα μιλήσει για την εργασία του πάνω σε έναν τομέα, παρά τα σύντομα βίντεο που -λόγω πίεσης χρόνου- προσπαθούν να συμπυκνώσουν πολλά πράγματα και δεν αγγίζουν ένα θέμα σε όσο βάθος θα του άξιζε.
Με αυτό το σκεπτικό λοιπόν βρίσκομαι στην ευχάριστη θέση να σας παρουσιάσω τις τελευταίες προσθήκες 3 βίντεο μεγάλης διάρκειας στην Βιντεοθήκη του Ψυχολογείν. Ένα ντοκιμαντέρ αφιερωμένο …

Η σχιζοφρένεια συνεχίζει να έχει στραμμένα τα φώτα της δημοσιότητας, αλλά και να κεντρίζει το επιστημονικό ενδιαφέρον για πάνω από 100 χρόνια όπου και επίσημα κατηγοριοποιήθηκε ως ξεχωριστή διαταραχή (ήταν από τις πρώτες ανεξάρτητες διαταραχές, μιας και για αιώνες ο μόνος όρος που υπήρχε ήταν η “τρέλα”). Αυτό το ενδιαφέρον δεν πηγάζει μόνο από την υπερβολικά αρνητική προβολή της από τα ΜΜΕ, στα οποία εμφανίζεται ως η ψυχική νόσος των δολοφόνων, αλλά και από την πολύπλοκη φύση της διαταραχής αυτής, η οποία φαίνεται πως επηρεάζει πολλά διαφορετικά εγκεφαλικά κέντρα.
Μία από …